เสกวัดปาฏิหาริย์: อำนาจพุทธสถานใน(การ)เมืองไทย

“‘วัด’ ไม่เคยเป็นเพียงฉากหลังที่บอกเล่าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ หากแต่ยังเป็นพื้นที่เชิงรุกในการสร้างความชอบธรรมทางการเมือง การจัดระเบียบความทรงจำ และรองรับตรรกะทางเศรษฐกิจในแต่ละยุคสมัย”

ในโลกวิชาการ การศึกษาประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมเกี่ยวกับ “วัด” มักจำกัดตัวเองอยู่ในกรอบทางประวัติศาสตร์ศิลปะและสถาปัตยกรรม ดังเช่นการวิเคราะห์รูปแบบ สุนทรียภาพ ไปจนถึงประติมานวิทยา โดยแทบไม่เชื่อมโยงเข้ากับมิติทางอำนาจ สังคม การเมือง และเศรษฐกิจอย่างจริงจัง “วัด” จึงถูกทำให้กลายเป็นวัตถุทางศิลปวัฒนธรรมที่ถูกตัดขาดออกจากโครงสร้างอำนาจที่หล่อหลอมมันขึ้นมา ทั้งที่ในความเป็นจริง “วัด” มิใช่เพียงฉากหลังของประวัติศาสตร์ หากแต่เป็นพื้นที่เชิงรุกที่ถูกใช้ในการสร้างความชอบธรรมทางการเมือง การจัดระเบียบความทรงจำ และรองรับตรรกะทางเศรษฐกิจในแต่ละยุคสมัย

ในกระบวนการนี้ส่งผลให้วัดถูกผลิตซ้ำ ดัดแปลง และให้ความหมายใหม่อยู่เสมอ เพื่อตอบสนองต่ออุดมการณ์ของผู้มีอำนาจ จากยุคที่วัดทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางจักรวาลวิทยาแบบจารีต สู่ยุคที่วัดถูกดึงเข้าไปเป็นเครื่องมือของการสถาปนา “รัฐ-ชาติ” สมัยใหม่ และมาจนถึงยุคปัจจุบันที่พื้นที่วัด สถาปัตยกรรม และศิลปกรรม เปลี่ยนความหมายสู่การเป็นสินทรัพย์ของงเศรษฐกิจ “ทุนนิยมทางจิตวิญญาณ”

หนังสือเล่มนี้ไม่ได้มุ่งหมายจะเขียน “ประวัติศาสตร์วัด” ในความหมายแบบเดิม หากแต่ต้องการเสนอประวัติศาสตร์อีกชุดหนึ่งที่เชื้อเชิญผู้อ่านให้ลอง “ถอดรหัส” ปฏิบัติการทางความหมาย ความทรงจำ และอำนาจรูปแบบต่างๆ ที่ซ่อนเร้นอยู่ในเส้นสายของคัมภีร์ แผนที่ ลวดลายทางศิลปกรรม การวางผัง การซ่อมแซมบูรณะ การเลือกมุมมอง ไปจนถึงนัยยะแฝงของรูปทรงเปลือกนอกทางสถาปัตยกรรมทั้งหลายที่สร้างขึ้นในวัด